maandag 3 augustus 2026

Helaas .. .. .. .. pindakaas

 Poppetje gezien, kastje dicht denken is een negatieve gedachte als je de knappe vriend van Marloes ziet .. en je 5 minuten daarvoor even in haar mooiste ogen gekeken hebt, wat een knappe elf (11/10) is Marloes. 

Haaaa, ik lach, bij het zien in dees spiegel.

Bianca Castafiore bij kuifje of tintin

If you mess with Ratchet, you’re dead, 

Anubis 

Kon het qua verkeer en de rust en ontspanning maar altijd vakantie en - of zondag zijn. Ik kan thuis ruim 2 minuten stabiel en mooi de boom yoga pose volhouden, vorige week bij Eva en Marjanne maximaal 15 secondes en labiel, wat is dat toch. 

Wanneer is dat jonk einde lijk uitgemeierd over sichself, sjaak sw art 

Is de uitdrukking “helaas pindakaas” afkomstig van arbeiders die op hun brood pindakaas mee kregen van hun vrouw in plaats van rosbief en mayonaise of de lekkerste kaas met wat schijfjes komkommer ? 

Dat is eigenlijk een heel aardige theorie, en ik kan me voorstellen hoe die is ontstaan: een arbeider die zijn broodtrommel opent, hoopt op rosbief of oude kaas, maar vindt voor de zoveelste keer pindakaas. “Helaas… pindakaas.” Dat zou een mooi volksverhaal zijn.

Maar voor zover bekend is dat niet de oorsprong.

De uitdrukking “helaas pindakaas” is waarschijnlijk in de jaren tachtig ontstaan als jeugdtaal. Pindakaas is er simpelweg aan toegevoegd omdat het rijmt op helaas. De uitdrukking werd onder meer gebruikt op middelbare scholen wanneer iets op was of niet doorging: “Is er nog cola?” – “Helaas pindakaas.” Later werd ze landelijk bekend, mede doordat Paul de Leeuw de uitdrukking regelmatig gebruikte. 

Er zijn meer van zulke rijmende Nederlandse uitdrukkingen:

  • “Jammer de bammer.”
  • “Helaas speculaas.”
  • “Aju paraplu.”
  • “O jee, keizersnee.”

Die hebben geen diepere betekenis; het rijm maakt ze grappig en makkelijk te onthouden.

Dus: nee, er is geen aanwijzing dat “helaas pindakaas” afkomstig is van arbeiders die teleurgesteld waren over hun boterhammen. Maar eerlijk gezegd zou dat een prachtig stukje volksetymologie zijn geweest – bijna geloofwaardig, juist omdat pindakaas vroeger inderdaad als goedkoop broodbeleg werd gezien, terwijl rosbief of goede kaas als luxe gold.


"I dropped out of college and worked on a building construction site. First day i opened my lunch box, my mother gave me cucumber sandwiches with all those working men around me so i closed my lunch box, afraid that they would notice. I was starving by 15.00 o'clock." 

Sting (real story, it actually happened)  

STING SUMMONER'S TALES... "I like contrast and I'm led by my curiosity. I don't ever want to get stuck in a rut and I just like to explore new territory because it gives me more and more freedom. So I tackle a lot of different things, I'm not afraid of failure."

Goh, mijn nieuwe “gevonden” emo ring is het meeste blauw, mooi donkerblauw paars en violet, ruim 65% van de tijd, 25% van de tijd groen en 10% van de tijd andere meest wilde kleuren, begrijp weer waarom ik ze zo leuk vond in 2023 (maar die zijn allemaal permanent dof groen, dof blauw, dof grijs bruin geworden, daarom blijft het vreemd dat ik opeens die echt nieuwe emo mood ring vond in de keuken naast de prullenbak .. net zoals de titel ah giddy a go go (van een indonesische band) er opeens stond en ik nog steeds meer dan 98% zeker weet dat ik het niet geschreven had, wel 1 minuut daarvoor gedacht. 

Als ik (glim)lach om het onderstaande bijvoorbeeld, is de mood ring diep blauw .. als ik bozig blog of verschrijf is de kleur gifgroen. 

Castafiore wordt op haar reizen vergezeld door haar pianist Igor Wagner en haar kamenierster Irma.

Hoewel Castafiore wereldwijd beroemd en gevierd is, kunnen Kuifje, zijn hond Bobbie en met name kapitein Haddock haar gezang niet uitstaan. De kapitein moet haar sowieso niet. Ze is zeer opdringerig en wat verwaand, maar wel aardig. De hardhorende professor Zonnebloem mag de sopraan daarentegen wel en kweekt zelfs een nieuwe witte roos voor haar, die hij Bianca doopt. Bianca betekent "wit". 

Ze verhaspelt geregeld namen. In De juwelen van Bianca Castafiore noemt ze professor Zonnebloem bijvoorbeeld professor Donderbloem. Vooral Haddock krijgt het bij haar hard te verduren. Zij verandert zijn naam steevast, bijvoorbeeld in kapitein Karbock of kapitein Kapstok. Hij noemt haar op zijn beurt seniora castorolie, catastrofe en calamiteit. 

Castafiore kreeg een rol in de speelfilm van Steven Spielberg The Adventures of Tintin: The Secret of the Unicorn. Hierin zingt zij tijdens een optreden bij Omar Ben Salaad zo hoog dat de kogelbestendige glasplaat, waarachter het derde scheepsmodel van De Eenhoorn wordt bewaard, barst.




Er wordt al tientallen jaren beweerd dat Marilyn Monroe een IQ van 168 had. Dat getal kom je nog vaak tegen op internet, maar er is geen betrouwbaar bewijs dat ze ooit een officiële IQ-test met zo’n uitslag heeft afgelegd.

Wat wél goed is gedocumenteerd:

  • Ze las veel en had een bibliotheek van naar schatting honderden boeken.
  • Ze interesseerde zich voor literatuur, poëzie, psychologie en geschiedenis.
  • Ze volgde lessen aan de Actors Studio om een betere actrice te worden.
  • Ze was bevriend met intellectuelen, onder wie Arthur Miller, met wie ze ook trouwde.

In haar tijd werd ze door Hollywood vaak neergezet als de “domme blonde”. Dat was grotendeels een rol die ze speelde. Mensen die met haar werkten, beschreven haar juist vaak als nieuwsgierig, gevoelig en intelligent, al kon ze ook onzeker zijn.

Kortom:

  • IQ 168? Waarschijnlijk een mythe; er is geen overtuigend bewijs.
  • Was ze intelligent? Vrijwel zeker. Ze was leergierig, las veel en dacht serieus na over haar vak en haar leven. Dat zegt niet precies hoeveel haar IQ was, maar wel dat haar publieke imago haar intellect waarschijnlijk onderschatte.
Veel vrouwen zijn op de foto minder knap dan in het echt valt me op. 





















































































































































Simon Carmiggelt 1969 :



























Hoe komt het dat mercurius, venus, aarde en maan, mars, jupiter, saturnus, neptunus, uranus en pluto in stabiele banen rond de zon draaien en dat asteroïde apophis en kometen zo'n andere baan hebben en niet een soortgelijke baan rond de zon ? Door een botsing weggeslingerd en door de kracht en het lichtere materiaal (klein vergeleken pluto of de maan) zo'n andere baan door het zonnestelsel ? En hoe is zoiets als de oemuamua asteroïde van buiten het zonnestelsel mogelijk, dat deze van buiten het zonnestelsel zou komen en er tijdelijk doorheen vliegt en ook weer vertrekt. Hoeveel manen zijn er in het (ons) zonnestelsel met een diameter van meer dan 400 kilometer ? 

Mooie vragen. Ze raken eigenlijk allemaal aan de chaotische jeugd van het zonnestelsel.

Waarom draaien de planeten in nette banen?

Vrijwel alle planeten ontstonden 4,6 miljard jaar geleden uit dezelfde draaiende schijf van gas en stof rond de jonge zon.

Daardoor:

  • draaien ze bijna allemaal in dezelfde richting;

  • liggen hun banen ongeveer in hetzelfde vlak;

  • zijn hun banen meestal bijna cirkelvormig.

Dat is een natuurlijk gevolg van het ontstaan uit één platte, draaiende schijf.

Waarom hebben kometen en asteroïden zulke vreemde banen?

Dat heeft verschillende oorzaken.

  • Veel asteroïden zijn resten van de vorming van de planeten die nooit een planeet werden.

  • Jupiter heeft met zijn enorme zwaartekracht talloze kleine objecten uit hun oorspronkelijke banen getrokken.

  • Sommige objecten zijn door botsingen of zwaartekracht in langgerekte of sterk gekantelde banen terechtgekomen.

99942 Apophis is daar een voorbeeld van. Hij is waarschijnlijk niet "weggeslingerd door één botsing", maar zijn baan is in de loop van miljoenen jaren veranderd door zwaartekracht van vooral de aarde en andere planeten.

En kometen?

Kometen komen vaak uit:

  • de Kuipergordel (achter Neptunus);

  • de veel verder gelegen Oortwolk.

Als een ster of een planeet hun baan verstoort, kunnen ze richting de zon vallen.

Hoe kan ʻOumuamua van buiten het zonnestelsel komen?

ʻOumuamua is waarschijnlijk ontstaan rond een andere ster.

Waarschijnlijk gebeurde daar iets als:

  • botsingen;

  • of zwaartekracht van een grote planeet.

Daardoor werd het object uit zijn eigen planetenstelsel geslingerd.

Vervolgens zwierf het miljoenen of zelfs miljarden jaren door de Melkweg totdat het toevallig ons zonnestelsel kruiste. Zijn snelheid was zo groot dat de zon hem niet kon invangen, dus vloog hij er weer uit.

Wetenschappers verwachten dat er voortdurend zulke interstellaire bezoekers door ons zonnestelsel trekken; we kunnen ze pas sinds kort goed ontdekken.

Hoeveel manen zijn groter dan 400 km?

Ongeveer 30 à 35.

De grootste zijn:

  • Jupiter: 4 (Io, Europa, Ganymedes, Callisto)

  • Saturnus: 7 (o.a. Titan, Rhea, Iapetus, Dione, Tethys, Enceladus, Mimas)

  • Uranus: 5

  • Neptunus: 2

  • Aarde: 1 (de Maan)

  • Pluto: 1 (Charon)

Samen kom je uit op ongeveer 32 manen met een diameter groter dan 400 km.


Eigenlijk is het heel bijzonder: de planeten zijn de "winnaars" van de vorming van het zonnestelsel. Asteroïden, kometen en interstellaire objecten zijn de overgebleven brokstukken of reizigers die nooit een vaste plaats hebben gekregen. Daarom ogen hun banen veel grilliger dan die van de grote planeten.

----------------------------

Hoe zeker is dit, ook gelet op de afstand Jupiter en Zon (en het bestaan van dubbelsterren) ? Zou het ook mogelijk zijn dat de zon en Jupiter (en eventueel uranus en neptunus) "gelijktijdig" ontstonden ? 

chatGPT : Vrijwel alle planeten ontstonden 4,6 miljard jaar geleden uit dezelfde draaiende schijf van gas en stof rond de jonge zon.

Daardoor: draaien ze bijna allemaal in dezelfde richting; liggen hun banen ongeveer in hetzelfde vlak; zijn hun banen meestal bijna cirkelvormig. Dat is een natuurlijk gevolg van het ontstaan uit één platte, draaiende schijf.

Dat is een heel goede vraag. Het antwoord is: vrij zeker, maar niet alles weten we.

De theorie dat de zon en de planeten uit één protoplanetaire schijf ontstonden is een van de best onderbouwde theorieën in de sterrenkunde. We zien tegenwoordig met krachtige telescopen bij jonge sterren daadwerkelijk zulke schijven waarin planeten lijken te ontstaan.

Maar binnen die theorie is er ruimte voor nuance.

De zon en Jupiter

Het is heel goed mogelijk dat de zon en Jupiter vrijwel gelijktijdig ontstonden.

Sterker nog:

  • de zon ontstond eerst als een zich vormende protoster;

  • vrijwel direct daaromheen ontstond de schijf;

  • Jupiter groeide waarschijnlijk al binnen de eerste 1 à 3 miljoen jaar uit tot een gasreus, dus veel eerder dan de aarde volledig was gevormd.

In die zin kun je zeggen dat de zon en Jupiter bijna "samen opgroeiden".

Dubbelsterren

Dat er veel dubbelsterren bestaan, laat zien dat een gaswolk soms:

  • één ster vormt;

  • twee sterren vormt;

  • of zelfs drie of meer.

Waarom Jupiter geen tweede ster werd?

Omdat hij daarvoor veel te weinig massa heeft:

  • Jupiter: ongeveer 0,1% van de massa van de zon.

  • Om waterstof te laten fuseren en een ster te worden heb je ongeveer 80 keer de massa van Jupiter nodig.

Zelfs een bruine dwerg (een "mislukte ster") heeft minimaal ongeveer 13 Jupiter-massa's nodig om tijdelijk deuteriumfusie te kunnen doen.

Zou Jupiter ooit een tweede ster hebben kunnen worden?

Volgens de huidige kennis: nee.

Maar een andere mogelijkheid is wel serieus onderzocht:

  • misschien begon Jupiter als een veel grotere klomp gas;

  • of misschien ontstond hij heel vroeg via instabiliteiten in de schijf;

  • daarna groeide hij niet verder omdat de zon vrijwel al het beschikbare gas naar zich toe trok.

Hoe zeker is dit? Ongeveer:

  • ⭐ 95–99% zeker: zon en planeten ontstonden uit dezelfde protoplanetaire schijf.

  • ⭐ 90%+ zeker: Jupiter ontstond heel vroeg, vrijwel gelijktijdig met de zon.

  • ⭐ veel minder zeker: de precieze details van Jupiters ontstaan (langzaam door samenklonteren of snel door een instabiele schijf) zijn nog onderwerp van onderzoek.

Dus je intuïtie is niet vreemd: Jupiter is geen "late planeet". Hij was waarschijnlijk al aanwezig toen de aarde nog grotendeels uit losse brokstukken bestond. Daardoor heeft Jupiter waarschijnlijk een enorme invloed gehad op de uiteindelijke vorm van het hele zonnestelsel.

___________________

Hoe is het mogelijk met een kuiper gordel en oort wolk met allemaal brokstukken debris (en de planeten en manen) dat er relatief nog veel zichtbaar is van de rest van het universum >> vanwege de ongelooflijke afstanden in het zonnestelsel, laat staan het heelal en de kleine brokstukken debris in de kuiper gordel en oort wolk. Hadden dat geen planeten kunnen worden, de kuiper gordel en oort wolk ? Of zijn dat misschien 4,5 miljard jaar geleden "op elkaar gebotste"  planeten ? Wat zou er gebeurd zijn als bevroren gas planeten uranus en neptunus op elkaar gebotst waren ? Water in ons zonnestelsel met een temperatuur vanaf de aarde van -200 graden bevriest altijd maar is veel lichter dan rotsen (gesteente rotsen van de aarde, venus, mars met ook water). 

Dat zijn mooie vragen. Ze raken aan een paar fundamentele eigenschappen van het zonnestelsel.

Waarom kunnen we door de Kuipergordel heen kijken?

Omdat die bijna leeg is.

Als je een model zou maken waarin de aarde een knikker is, dan liggen de objecten in de Kuipergordel en Oortwolk vaak kilometers tot tientallen kilometers uit elkaar. Er zijn wel miljoenen tot miljarden objecten, maar de ruimte ertussen is enorm.

Daarom kun je vanaf de aarde vrijwel ongehinderd de rest van de Melkweg en het heelal zien.

Hadden de Kuipergordel en Oortwolk planeten kunnen worden?

Misschien een paar extra dwergplaneten, maar waarschijnlijk geen grote planeten meer.

De belangrijkste reden is Jupiter:

  • zijn zwaartekracht verstoorde de banen van veel kleine objecten;

  • daardoor botsten ze vaak te hard om samen te klonteren;

  • veel materiaal werd zelfs helemaal uit het binnenste zonnestelsel geslingerd.

De Kuipergordel kun je zien als een gebied waar de planeetvorming niet is afgemaakt.

Zijn het resten van botsingen tussen planeten?

Voor een klein deel wel, maar meestal niet.

De meeste Kuipergordelobjecten zijn waarschijnlijk oorspronkelijk materiaal dat nooit een planeet is geworden.

Wel zijn sommige objecten later door botsingen uit elkaar gevallen.

Wat als Uranus en Neptunus op elkaar waren gebotst?

Dat zou een van de grootste gebeurtenissen uit de geschiedenis van het zonnestelsel zijn geweest. Waarschijnlijk:

  • een enorme hoeveelheid water, ammoniak en methaan zou de ruimte in zijn geslingerd;

  • de twee planeten zouden uiteindelijk samensmelten tot één grotere ijsreus;

  • veel manen zouden verdwijnen of nieuwe ringen vormen;

  • de banen van andere planeten zouden mogelijk iets veranderen.

Het zou geen explosie zijn zoals in een film, maar een botsing die uren tot dagen duurt, waarna het samensmeltingsproces nog duizenden tot miljoenen jaren doorgaat.

Is ijs veel lichter dan gesteente?

Ja. Bij benadering:

  • waterijs: ongeveer 0,9 gram/cm³

  • gesteente: ongeveer 2,5–3,5 gram/cm³

  • ijzer: ongeveer 7,9 gram/cm³

Daarom bevatten Uranus en Neptunus veel "ijs" (water, ammoniak en methaan in verschillende fasen), terwijl de aarde, Venus en Mars vooral uit gesteente en metaal bestaan.

Een laatste gedachte die ik zelf fascinerend vind: als je het zonnestelsel van heel ver zou bekijken, zou het er niet uitzien als een druk systeem vol objecten, maar juist als bijna volledig leeg. De planeten, manen, asteroïden en kometen nemen samen maar een verwaarloosbaar deel van het totale volume in. Dat enorme "niets" tussen de objecten is misschien wel net zo kenmerkend voor het zonnestelsel als de objecten zelf.

--------------

En hoe ontstaat zo'n gaswolk waaruit de zon en planeten ontstaan zijn (zo'n relatieve bundeling van gas, waar er in het zichtbare heelal 4% gas bestaat (ordinary matter) en daarvan 0,4% sterren ? In die zin kun je zeggen dat de zon en Jupiter bijna "samen opgroeiden". Dat er veel dubbelsterren bestaan, laat zien dat een gaswolk soms: één ster vormt; twee sterren vormt; of zelfs drie of meer.

Dat is een van de mooiste vragen uit de sterrenkunde. Het antwoord is: we weten veel, maar niet alles. Zo'n gaswolk ontstaat waarschijnlijk zo:

  1. Sterren leven en sterven.

    • Tijdens hun leven blazen sterren gas de ruimte in.

    • Zware sterren eindigen als supernova en slingeren enorme hoeveelheden gas en stof weg.

  2. Dat gas mengt zich.

    • Na miljoenen jaren ontstaan gigantische wolken van waterstof, helium en een beetje zwaardere elementen.

    • Zulke wolken kunnen honderden lichtjaren groot zijn.

  3. Er ontstaat een verdichting.

    • Door zwaartekracht, botsingen tussen gaswolken, schokgolven van supernova's of de passage door een spiraalarm van een sterrenstelsel kan een deel van de wolk iets dichter worden.

  4. Zwaartekracht neemt het over.

    • Zodra een gebied dicht genoeg wordt, trekt het steeds meer gas aan.

    • Het proces versnelt zichzelf: meer massa → meer zwaartekracht → nog meer massa.

  5. Een ster wordt geboren.

    • In het centrum ontstaat een protoster.

    • Daaromheen vormt zich een draaiende schijf waaruit planeten ontstaan.

Maar waar kwam die eerste gaswolk vandaan?

Uiteindelijk uit de oerknal.

Kort samengevat:

  • oerknal → vooral waterstof en helium;

  • eerste sterren;

  • die maakten zwaardere elementen;

  • supernova's verspreidden die;

  • nieuwe gaswolken;

  • nieuwe sterren;

  • enzovoort.

Onze zon is waarschijnlijk een derde- of vierde-generatiester. Je noemt nog iets interessants:

4% gewone materie, waarvan ongeveer 0,4% sterren.

Dat laat zien hoe leeg het heelal eigenlijk is. Van alle energie en materie in het heelal bestaat ongeveer:

  • 5% uit gewone materie;

  • 27% uit donkere materie;

  • 68% uit donkere energie.

En van die ~5% gewone materie zit het grootste deel niet in sterren, maar als ijl gas tussen sterrenstelsels en in hete gaswolken rond sterrenstelsels. Slechts een klein deel vormt sterren en planeten.

Wat ik persoonlijk misschien nog wel het wonderlijkst vind

Een gaswolk is gemiddeld zó ijl dat er soms maar enkele honderden tot duizenden atomen per kubieke centimeter in zitten. Dat is een veel beter vacuüm dan we op aarde kunnen maken.

En toch kan de zwaartekracht, als je maar miljoenen jaren wacht, uit zo'n bijna lege wolk een ster vormen die 330.000 keer zo zwaar is als de aarde, met daaromheen planeten waarop uiteindelijk mensen ontstaan die zich afvragen hoe die gaswolk ooit is ontstaan.

Dat is misschien wel de mooiste eigenschap van de zwaartekracht: ze is zwak, maar ze krijgt miljarden jaren de tijd. Daardoor kan ze uit iets wat bijna niets lijkt, uiteindelijk sterren, planeten en misschien zelfs leven voortbrengen.


Kun je dit herhalen zonder die (volgens mij/ons schijnzekerheid) oerknal, terecht smalend big bang door fred hoyle genoemd (7de keer dat ik dit "tegen" je en de oerknal verschrijf). 

Ja. Als we de oerknal bewust buiten beschouwing laten, dan kun je het ontstaan van een gaswolk zo beschrijven:

  1. In een sterrenstelsel zweven enorme hoeveelheden gas en stof.

    • Vooral waterstof en helium.

    • Daarnaast kleine hoeveelheden zwaardere elementen.

  2. Dat gas is niet overal even dicht.

    • Door bewegingen, botsingen tussen gaswolken, schokgolven van exploderende sterren of de zwaartekracht ontstaan plaatselijke verdichtingen.

  3. Een verdichting trekt meer gas aan.

    • Zodra een gebied iets zwaarder wordt dan zijn omgeving, versterkt de zwaartekracht zichzelf.

    • De wolk wordt steeds dichter en warmer.

  4. De wolk gaat draaien.

    • Vrijwel elke gaswolk heeft een klein beetje draaiing.

    • Tijdens het samentrekken gaat die steeds sneller draaien, waardoor een platte schijf ontstaat.

  5. In het midden ontstaat een ster.

    • Daaromheen blijft een schijf van gas en stof over.

    • Uit die schijf vormen zich planeten, manen, planetoïden en kometen.

Dat deel van het verhaal wordt ondersteund door veel waarnemingen. We zien zulke protoplanetaire schijven tegenwoordig daadwerkelijk rond jonge sterren.

En waar kwam die gaswolk dan vandaan?

Daar zijn verschillende ideeën over.

  • Volgens het standaardmodel van de kosmologie is de materie uiteindelijk terug te voeren op een vroege, hete en dichte fase van het heelal.

  • Er zijn ook alternatieve kosmologische modellen, zoals varianten op een eeuwig heelal, cyclische heelallen of andere hypothesen. Die worden onderzocht, maar hebben op dit moment minder empirische ondersteuning dan het standaardmodel.

Dat betekent niet dat alle vragen beantwoord zijn. Integendeel: ook binnen het standaardmodel zijn er nog grote open vragen, bijvoorbeeld over de aard van donkere materie, donkere energie en wat er precies gebeurde in de allereerste fracties van een seconde.

Fred Hoyle gebruikte de term "Big Bang" inderdaad oorspronkelijk spottend tijdens een radio-uitzending, omdat hij een ander kosmologisch model verdedigde. Ironisch genoeg is die naam blijven hangen, ook onder wetenschappers die het standaardmodel verder hebben ontwikkeld.

Dus als je de oorsprong van alle materie even buiten beschouwing laat, blijft de kern overeind: uit een grote, ijle gaswolk kan door zwaartekracht een ster met een planetenstelsel ontstaan. Dat deel kunnen we tegenwoordig rechtstreeks waarnemen bij jonge sterren.

ik blijf liever onnozel dan dat ik keer op keer tegen de moordende lll bbb ss pvvd66cda ijdelheid en mammon slaafse stroom in zwem .. ik spiegel 

Eva Eykel en Boom, wat was eerst, de eikel of de boom, een ei valt niet ver van de kip, wat was eerst

Geen opmerkingen:

Een reactie posten